توسعه پایدار
آخرين گزارش توسعه انساني سازمان ملل نشان ميدهد
ايران، رتبه 94 توسعه انساني در ميان 177 كشور
در گزارش توسعه انساني سال 2008-2007 سازمان ملل، ايران با كسب امتياز 759/0 در ميان 177 كشور، در جايگاه 94 ايستاده است. همچنين در شاخص فقر، ايران با كسب امتياز 9/12 رتبه سيام را در بين 108 كشور در حال توسعه كسب كرده است.
شاخص توسعه انساني يكي از شاخص هاي مهم هر كشوري است كه ميتوان با مقايسه آن با كشورهاي ديگر به نتايج جالبي مانند ميزان اميد به زندگي افراد جامعه، كيفيت زندگي، تسهيلات آموزشي، ميزان سطح خريد، بحرانها و مخاطرات مربوط به سلامت، وضعيت مردم نسبت به خط فقر استاندارد و ... دست يافت. به همين دليل، جايگاه 94 براي ايران اصلا خوشحال كننده نيست. اگر به جدول آماري و كشورهاي بالا و پائيني ايران نگاه كنيد متوجه وضعيت نامناسب ايران ميشويد. 2 كشور قبل از ما به ترتيب در رتبههاي 92 و 93، فيجي و سنت وينسنت و در پايين ما به ترتيب پاراگونه، گرجستان و سيرالئون قرار دارند. اگر چه چندي پيش يكي از مسئولان برجسته دولتي، با اشاره به 2 جريان حق و باطل در نظام بينالمللي ادعا كرد جريان باطل، شاخصهاي علمي مربوط به جوامع جهان سوم را بر اساس چارچوبهاي نظام غربي و سلطهگري تنظيم ميكند تا شاخصهاي پيشرفت در كشورهاي در حال توسعه همانند ايران، مخدوش شده و با هزينههاي بالا جلوه كند.
البته دردمندي ما هم ميتواند همين مسئله باشد. اگر اين جايگاه واقعي ايران نيست، آيا ما خودمان در ايران سازماني داريم كه چنين آماري را ارائه داده و نشان دهد كه آمارهاي سازمانهاي بيالمللي صحت ندارند و به صورت هدفمند منتشر ميشوند و تنها قدشان خراب كردن تلاشهاي ما در جهت توسعه است؟ اگر چنين آماري در دست نداشته باشيم كه نميتوانيم براي آنها توجيه علمي بياوريم.
توسعه انساني در برابر توليد ناخالص داخلي
شاخص توسعه انساني در واقع يك شاخص 3 بعدي است و بر اساس 3 شاخص ديگر به دست ميآيد كه عبارتند از : شاخص ميزان اميد به زندگي، ميزان سواد و تحصيلات (كه بر اساس ميزان سواد افراد بالغ جامعه و همچنين وضعيت استخدام آنها، در دورانهاي مختلف تحصيلاتي مانند راهنمايي، دبيرستان و دانشگاه اندازهگيري ميشود)و همچنين نسبت يك زندگي استاندارد( اين شاخص بر اساس شاخص برابري قدرت خريد ppp (درآمد) محاسبه ميشود).
البته شاخصهايي چون و ضعيت حقوق بشر، آزاديهاي سياسي يا سوبسيدهاي دولتي در محاسبه شاخص توسعه انساني دخيل نيست. دليل بسيار واضحي هم دارد. به دست آوردن شاخصهايي مانند ميزان آزادي سياسي يا احترام به حقوق بشر بسيار مشكل است و نميتوان به آمارهاي صحيح و دقيقي دست پيدا كرد. به همين دليل از محاسبه اين شاخصها در توسعه انساني چشم پوشي ميشود.
يكي از شاخصهاي بسيار مهمي كه به صورت جداگانه محاسبه ميشود شاخصي به نام توليد ناخالص داخلي يا GDP است كه آن هم از معيارهاي اساسي هر كشوري محسوب ميشود. توليد ناخالص داخلي را اين گونه به دست ميآورند:
GDP= ميزان مصرف + (صادرات – واردات) + ميزان سرمايهگذاري + هزينههاي دولت
سپس براي به دست آوردن ميزان سرانه، شاخص توليد ناخالص داخلي را تقسيم بر جمعيت هر كشور ميكنند.
با توجه به آمارگيريهاي انجام شده و با مقايسه مقادير شاخص توليد ناخالص داخلي و توسعه انساني سالهاي 2005و2007، كارشناسان معتقدند كه شاخص توسعه انساني (HDI) بسيار دقيقتر و با كيفيت بيشتري وضعيت زندگي جوامع مختلف را نسبت به شاخص توليد ناخالص داخلي (GDP) نشان ميدهد و مسائلي مانند رفاه افرد، موقعيتهاي و شانسهاي زندگي را نمايان ميسازد.
شاخص فقر
شاخص فقر هم يكي ديگر از مواردي است كه در گزارش توسعه انساني سازمان ملل ديده مي شود كارشناسان پس از بررسي شاخص توسعه انساني با به دست آوردن ميزان در آمد نسبي هر فرد ميتوانند خط فقر استانداردي را تعريف كنند و افرادي كه از آستانه اين در آمد كمتر دريافت ميكنند، در زير خط فقر قرار ميگيرند. ايران با كسب امتياز 9/12 ، رتبه سيام را در بين 108 كشور در حال توسعه كسب كرده است كه باز هم جايگاه بسيار بدي براي كشور غنياي چون ايران است. شاخص فقر انساني به سلامت زندگي افراد بيشتر توجه دارد. به عنوان مثال درصدي از جامعه را مشخص ميكند كه اميد به زندگي پس از 40 سالگي ندارند يا وضعيت سوء تغذيه افراد و وضعيت تسهيلات آموزشي و دسترسي به تسهيلات شهري مانند آب آشاميدني و ... را در هر جامعه روشن ميسازد. حال با تمام اين اوصاف به نظر شما جايگاه 94 براي ايران مطلوب است؟
|
سرانه توليد ناخالص داخلي |
نسبت زنان در حال تحصيل به تعداد زنان بين 7 تا 22 سال |
ميزان سواد افراد به درصد (افراد 15 سال به بالا) |
اميد به زندگي در لحظه تولد (به سال) |
شاخص توسعه انساني |
|
لوكزامبورگ (228/60) |
1ـ استراليا (0/113) |
1ـ گرجستان (0/100) |
1ـ ژاپن (3/82) |
1ـ ايسلند (968/0) |
|
69ـ جمهوري دومينيكن (217/8) |
89ـ سنت كيتس نويز (1/73) |
80ـ گابون (0/84) |
95ـ گرجستان (7/70) |
92ـ فيجي (762/0) |
|
70ـ تونگا (177/8) |
كستاريكا (0/73) |
عربستان سعودي (9/82) |
مراكش (4/70) |
سنت وينسنت (761/0) |
|
71ـ جمهوري اسلامي ايران (968/7) |
جمهوري اسلامي ايران (8/72) |
جمهوري اسلامي ايران (4/82) |
جمهوري اسلامي ايران (2/70) |
جمهوري اسلامي ايران (759/0) |
|
72ـ بلاروس (918/7) |
92ـ گابون (4/72) |
آفريقاي جنوبي (4/82) |
سنت كيتس ونويز (0/70) |
95ـ پاراگوئه (755/0) |
|
73ـ گينه استوايي (7،874) |
تيمور (0/72) |
لسوتو (2/82) |
گواتمالا (7/69) |
96ـ گرجستان (754/0) |
|
174ـ مالاوي (667) |
172ـ نيجر (7/22) |
139ـ بوركينافاسو(6/23) |
177ـ زامبيا (5/40) |
177ـ سيرالئون (336/0) |
مقايسه ايران با برترين كشورهاي توسعه انساني و 2 كشور بالايي و پاييني ايران در گروه بندي توسعه انساني سازمان ملل – رقم قبل از هر كشور (كه داخل پرانتز نيست) رتبه در گروه را نشان ميدهد،
نوشته شده توسط عفت خشنود دبير جغرافيا دبيرستان زهرا مرداني 2 نوبت عصر
منبع روزنامه همشهري شنبه 17 آذر 1386 شماره 4435